Koło Naukowe "Potrafię Szybko Pomóc"

Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa Cywilnego

Program „Potrafię Szybko Pomóc”

Autor: Rafał Wróbel

Spis treści

· Wstęp…………………………………………………………………………….3-5

· Adresaci…………………………………………………………………………….5

· Cele programu……………………………………………………………………….5

· Miejsce realizacji programu………………………………………………………..5

· Doświadczenia realizatorów programu…………………………………………….6

· Podmioty wspierające program, współrealizatorzy………………………………..6

· Logistyka……………………………………………………………………………6

· Zagadnienia programowe…………………………………………………………6-9

· Program „Potrafię Szybko Pomóc”…………………………………………….9-11

· Ewaluacja programu………………………………………………………………11

· Podsumowanie……………………………………………………………………12

· Bibliografia………………………………………………………………………..13

Wstęp

Kilkanaście miesięcy temu Zastępca Komendanta Szkoły Głównej Służby Pożarniczej ds. Dydaktycznych i Naukowych - Prorektor, st. bryg. dr inż. Bogdan Kosowski przypomniał nam, iż do jednej z ważniejszych potrzeb człowieka zalicza się potrzebę bezpieczeństwa, która pobudza do działań zapewniających organizmowi nienaruszalność. Ujawnia się wtedy, gdy doznajemy bólu, jesteśmy chorzy, przeżywamy wojnę, klęski żywiołowe, kiedy tracimy pewność zaspokojenia w przyszłości potrzeb fizjologicznych, zatem bezpieczeństwo można rozumieć jako stan niezagrożenia, spokoju i pewności. W społeczności nazwane bezpieczeństwem publicznym, stanowi ogół warunków i instytucji chroniących życie, zdrowie i mienie obywateli oraz majątek ogólnonarodowy, a także ustrój i suwerenność państwa przed zjawiskami groźnymi dla ładu prawnego. Obowiązek ochrony bezpieczeństwa publicznego spoczywa na wszystkich organizacjach państwowych, prywatnych, społecznych i obywatelskich, stąd też wychowanie młodego pokolenia w aspekcie bezpiecznych zachowań jest wartością nie do przecenienia, o której zawsze należy pamiętać. Mając na uwadze powyższe, studenci drugiego roku Wydziału Inżynierii Bezpieczeństwa Cywilnego postanowili czynnie uczestniczyć w działaniach mających na celu kreowanie bezpiecznych zachowań wśród dzieci. Podjętej inicjatywie sprzyjać ma reaktywacja zapoczątkowanego przed laty programu „Potrafię Szybko Pomóc (PSP)”. Nie przez przypadek użyłem słowa reaktywacja albowiem w okresie ostatnich kilku, kilkunastu miesięcy realizacja programu przebiegała zachowawczo bądź w ogóle nie miała miejsca. Na tego rodzaju postępowanie, a w zasadzie jego brak wpływ miało wiele czynników, jednakże głównym i zarazem najważniejszym był fakt, iż pomysłodawcy i dotychczasowi realizatorzy programu w znacznej części zakończyli studenckie wojaże w Szkole Głównej Służby Pożarniczej.

W związku z takim rozwojem sytuacji studenci w osobach:

1. Grzybowska Sylwia
2. Ługowska Katarzyna
3. Michalak Magdalena
4. Sobień Paulina
5. Ziarnik Anna
6. Fedorowicz Michał
7. Gągolewicz Paweł
8. Krysztofik Mateusz
9. Strykier Paweł
10. Wróbel Rafał

postanowili odbudować dotychczasową formę edukowania dzieci poprzez kontynuację programu „Potrafię Szybko Pomóc”, jak również w miarę możliwości i zasobów wprowadzić nowe formy kształtowania bezpiecznych zachowań w starszych grupach wiekowych.

Grupa dziesięciu osób rozpoczynających realizację programu nie jest grupą ekskluzywną w związku z niniejszym otwarta jest na współpracę wszystkich zainteresowanych osób, zarówno studentów Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, jak i innych osób i podmiotów, którym nieobce są zagadnienia związane z bezpieczeństwem wśród dzieci i którym na sercu leży dobro młodych przedstawicieli naszego społeczeństwa. Chęć współpracy obecnych realizatorów programu wynika również z konieczności zapobieżenia obumarcia programu w kolejnych latach. Osoby zaangażowane w tworzenie programu wykorzystują nabyte doświadczenia, zarówno w czasie zajęć dydaktycznych z edukacji dla bezpieczeństwa cywilnego, jak również doświadczenia wywodzące się z dotychczasowej pracy z dziećmi. Pomocne w realizacji programu będą również prace autorskie wykonawców programu obejmujące swą tematyką zagadnienia bezpieczeństwa dzieci w domu, w szkole, na podwórku, itp. Niemniej jednak struktura i forma programu wymagają merytorycznej opieki wykładowców, osób bardziej doświadczonych. W związku z tym tworząc ten program, ufamy, iż patronat nad naszą pracą obejmą Rektor-Komendant Szkoły Głównej Służby Pożarniczej, jak również uczelniana komórka zakładowa realizująca zagadnienia edukacji dla bezpieczeństwa cywilnego. Kilka tygodni temu, pisząc o słuszności realizacji programów bezpieczeństwa dzieci w domu, stwierdziłem, że psychologowie, nauczyciele, rodzice oraz specjaliści poświęcili im wiele uwagi, niemniej jednak bezpieczeństwo dzieci w domu jawi się jako dziedzina, którą wciąż trzeba poznawać na nowo, o której należy mówić z wielu powodów. Przede wszystkim zagadnienie to dotyczy osób o różnych upodobaniach, cechach charakteru, sposobach bycia, dotyczy ono dzieci. Nie wolno zatem nam, osobom dorosłym zapominać, że jesteśmy odpowiedzialni za życie, zdrowie, czy postępowanie dzieci. Co więcej, nie wolno nam lekceważyć sytuacji niebezpiecznych, a tym bardziej określać ich mianem przypadku. Trzeba iść o krok dalej, wyżej. Należy przewidzieć specyfikę zachowania małego dziecka, którego pomysły przybierają wciąż nowe kształty, o których my, ludzie dorośli nie mamy pojęcia bądź zwyczajnie zapominamy. Mając na uwadze fakt, że zachowania te często determinują sytuacje niezwykle niebezpieczne dla dzieci, zdecydowałem się mówić o problemie, z którym każdego dnia borykają się wszyscy rodzice.

Nie przypadkowo powołałem się na wstęp poprzedniego programu albowiem z podobną sytuacją mamy do czynienia w przypadku programu „Potrafię Szybko Pomóc”. Jedyną różnicą pomiędzy programami jest zakres. Poprzedni program odnosił się do bezpieczeństwa dzieci w domu, program, który właśnie zamierzamy realizować, co prawda koresponduje z wcześniejszym, jednakże obejmuje szersze zagadnienia i dotyczy szeroko pojętego bezpieczeństwa dzieci, a więc bezpieczeństwa w każdym miejscu, nie tylko w domu.

„Potrafię Szybko Pomóc”, ukazuje sposoby zachowania się dziecka w przypadku zagrożenia zdrowia lub życia, jak również sposoby właściwego postępowania. Ma on na celu informować dzieci o możliwych sposobach zapobiegania zagrożeniom, ma w sposób rzeczywisty stać się częścią ich myślenia, codziennego funkcjonowania.

Program „Potrafię Szybko Pomóc” realizowany będzie kilkutorowo z wykorzystaniem doświadczeń osób realizujących podobne programy w przeszłości (pedagogów, psychologów, Policji, Straży Miejskiej, itp.). Przypomina nam, iż zapewnienie bezpieczeństwa dzieci stanowi podstawowe wyzwanie, przed którym stają rodzice i nauczyciele, którzy w swojej pracy wychowawczej wspierają oddziaływania rodziny zmierzające do tego, aby uczniowie między innymi:

ü Potrafili odnaleźć w szkole możliwości rozwojowe w wymiarze intelektualnym, psychicznym, społecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym i duchowym

ü Stawali się coraz dojrzalsi w dążeniu do dobra, zarówno w wymiarze indywidualnym, jak i społecznym

ü Nauczyli się rozpoznawać wartości moralne, dokonywać wyborów.

Wszelkie działania bez względu na to czy są podejmowane w domu, czy w szkole, powinny zmierzać do wyeliminowania wszelkich zagrożeń i niebezpieczeństw. Wspomniane instytucje wychowawcze, współpracując ze sobą oraz z instytucjami prewencyjnymi (Policja, Straż, poradnie psychologiczno – pedagogiczne), powinny zakorzeniać w dziecku umiejętności przewidywania zagrożeń, unikania ich oraz umiejętność radzenia sobie z trudną sytuacją zagrażającą zdrowiu lub życiu.

Program „Potrafię Szybko Pomóc” obejmuje szereg zagadnień, które należy podjąć, by wykształcić w dziecku umiejętność proszenia o pomoc w chwili zagrożenia oraz wyuczyć bezpiecznych zachowań. Przystępując do realizacji programu powinniśmy pamiętać, że bezpieczeństwo dziecka jest najwyższą wartością. I jeszcze jedno – nie da się tego uczynić bez wspierania takich inicjatyw jak nasza, realizatorów programu „PSP”. Dlatego też rozpoczynając, bądź co bądź trudne zadanie, jakim jest praca z dziećmi, liczymy na współpracę i zrozumienie wielu instytucji.

Adresaci

Jak zostało powiedziane we wstępie program „Potrafię Szybko Pomóc”, skierowany jest do młodych przedstawicieli naszego społeczeństwa. W początkowej fazie projektu zamierzamy współpracować z przedszkolami i szkołami podstawowymi (klasy I-III), natomiast w dalszej części w miarę możliwości i zasobów, zarówno osobowych, jak i finansowych, zamierzamy rozszerzać nasz program o starsze kategorie wiekowe (z gimnazjum włącznie).

Cele programu

Niewielkie doświadczenie życiowe, brak umiejętności z zakresu radzenia sobie z problemami oraz niewykształtowanie asertywnych zachowań w niecodziennych, trudnych sytuacjach, powodują, że dzieci bardzo często pozostają w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia. W związku z tym głównym celem programu „Potrafię Szybko Pomóc” jest wprowadzenie dziecka w zagadnienie bezpieczeństwa przez poznanie sposobów ochrony swojego zdrowia i życia, aby lepiej radziły sobie w rozwiązywaniu problemów, które dostarcza im życie, aby rozumiały siebie i umiały współżyć z innymi, a przede wszystkim, by potrafiły znajdować w samych sobie oparcie w trudnych sytuacjach.

Mając na uwadze dotychczasowe doświadczenia możemy zdecydowanie powiedzieć, że najbardziej racjonalnym, efektywnym i najtańszym sposobem zapobiegania zagrożeniom jest edukacja dzieci. Edukacja wspomagając rozwój dziecka jako osoby i wprowadzając je w życie społeczne, powinna między innymi: kształtować potrzeby i umiejętności dbania o własne ciało, zdrowie, sprawność fizyczną, wyrabiać czujność wobec zagrożeń dla zdrowia fizycznego, psychicznego i duchowego oraz zapewnić opiekę i wspomagać rozwój dziecka w przyjaznym, bezpiecznym i zdrowym środowisku w poczuciu więzi z rodziną.

Celem edukacji, nauczania w najmłodszych grupach wiekowych jest wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia między innymi jego:

Ø Umiejętności nawiązywania i utrzymania poprawnych kontaktów z innymi dziećmi, dorosłymi… itd.

Ø Umiejętności działania w różnych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych (w tym w sytuacjach domowych).

Miejsce realizacji programu

Miejscem, w którym najczęściej będą prowadzone zajęcia, kursy, szkolenia jest szkoła. Ponadto przewiduje się zastosowanie zdobytej wiedzy w praktyce przez dzieci w różnych formach: gry, zabawy, masowe imprezy, próbne ewakuacje, plakaty, banery reklamowe w różnych miejscach, audycje w stacjach lokalnego radia. Niemniej jednak niektóre z wymienionych form sprawdzenia i upowszechniania wiedzy będą wymagały zaangażowania innych podmiotów niż pomysłodawcy i realizatorzy programu. Ponadto dopuszczamy możliwość realizacji programu w innych miejscach, w przypadku ewentualnego rozwoju programu, a zarazem zwiększonego zainteresowania wśród szkół i jednostek zainteresowanych współpracą bądź przejawiającą chęć obustronnej wymiany informacji i doświadczeń.

Doświadczenia realizatorów programu

Realizatorzy programu, który mimo stosunkowo młodego wieku posiadają bogate doświadczenia w pracy z dziećmi i młodzieżą. Wśród nas znajdują się osoby zaangażowane w różnorodne przedsięwzięcia organizowane przez Urząd Miasta Stołecznego Warszawy, a realizowane przez osoby prywatne firmy, osoby indywidualne, Wśród kilku ostatnich projektów, w których braliśmy udział można wymienić:

ü OD ZABAWY DO SPORTU

ü ZAWSZE SPRAWNY

ü ŚWIAT FLINSTONÓW

ü STACJA KOSMICZNA.

O ile dwa ostatnie swoją tematyką mogą sugerować treści abstrakcyjne, o tyle programy OD ZABAWY DO SPORTU oraz ZAWSZE SPRAWNY zawierają treści o tematyce poświęconej edukacji, zabawie, fizycznej sprawności, asertywności, bezpieczeństwu. Warto nadmienić, iż wszystkie zrealizowane programy przybierały formy kilku bądź kilkunastogodzinnych spotkań, szkoleń, głównie poprzez zabawę. Każdorazowo projekt skupiał od 300 do 1000 uczestników w wieku od 2 do 16 lat.

Podmioty wspierające program,

„współrealizatorzy”

Realizacja programu „Potrafię Szybko Pomóc” na szeroką skalę będzie niemożliwa bez zaangażowania finansowego, logistycznego. Utworzenie najlepszego programu pod względem merytorycznym nie gwarantuje powodzenia. Do skutecznej realizacji programu potrzeba chęci współpracy wielu organizacji oraz nakładów finansowych. Mamy nadzieję, iż w trakcie rozwoju programu pojawi się wiele podmiotów wspierających ideę bezpieczeństwa wśród dzieci. Liczymy na wsparcie merytoryczne ze strony opiekunów i studentów z SGSP, pozytywny odzew ze strony służb na co dzień zajmujących się utrzymaniem porządku i bezpieczeństwa oraz chęć współpracy ze strony warszawskich przedszkoli i szkół podstawowych. Zaangażowanie innych niż wymienione podmiotów będzie uzależnione od stopnia realizacji, efektywności a przede wszystkim zainteresowania niniejsza tematyką.

Logistyka

Wszystkie pomoce dydaktyczne, materiały niezbędne do realizacji programu przynajmniej w początkowej fazie kreowania bezpiecznych zachowań wśród dzieci będą pochodziły od osób wcześniej zajmujących się niniejszym projektem, jednakże w większości zdobyte materiały i zasoby, zarówno rzeczowe, jak i ludzkie będą inicjatywą realizatorów programu. Niemniej jednak nie ukrywamy, o czym wspomniałem już wcześniej, że liczymy na wsparcie ze strony różnych osób indywidualnych i grup zorganizowanych. Naszym celem jest włączenie do programu przedstawicieli instytucji czuwających nad bezpieczeństwem, których wsparcie i doświadczenie są nieocenione.

Zagadnienia programowe

Każdego dnia telewizja, radio, Internet oraz pozostałe środki masowego przekazu bombardują nas informacjami, ukazując wypadki dzieci, nierzadko wypadki śmiertelne. Z przeprowadzonych badań wynika, że częstotliwość wypadków dzieci w domach, terenach przydomowych, w drodze do szkoły, na wakacjach, itp. jest stosunkowo duża. Okazuje się, że zagrożenia, na jakie narażone są dzieci przybierają nie tylko charakter fizyczny, ale także charakter psychiczny, niejednokrotnie czyniący większe szkody niż złamana noga czy ręka. Ogólnie możemy wyróżnić dwie przyczyny zagrożeń dzieci. Pierwszą z nich jest naturalnie nieograniczona ciekawość poznania przez dziecko świata, nieuwaga, niewiedza. Drugim zaś czynnikiem zagrażającym dzieciom jest udział osób trzecich. Badania nieubłagalnie pokazują, że dzieci są często wykorzystywane przez dorosłych, przy czym należy w tym miejscu podkreślić różne formy wykorzystywania dzieci. Dlatego też, aby nauczyć właściwego zachowania młodego człowieka, zachowania, które nie tylko zapewni mu spokojne funkcjonowanie, ale przede wszystkim nie narazi go na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, należy ukazać źródła niebezpieczeństw. Niebezpieczeństwa zagrażające ludziom, a zwłaszcza dzieciom możemy podzielić na kilka kategorii, np. niebezpieczeństwa występujące w domu, na podwórku, w drodze do szkoły, w szkole, itp. Ponieważ jest to niezwykle istotne zagadnienie wynikające z faktu nieświadomości dziecka, decyduję się o tym zagadnieniu mówi nieco szerzej.

Wśród niebezpieczeństw mogących wywołać zagrożenie dla dzieci w domu możemy wyróżnić:

1. Żywioły w domu – ogień, woda – bez względu na przyczynę powstania zagrożenia (zabawa zapałkami przez dziecko, pożar sąsiedniego mieszkania, przerwanie ciągłości rur w instalacji wodociągowo – kanalizacyjnej), należy nauczyć dziecko sposobów radzenia sobie z taka sytuacja oraz należy nauczyć dziecko liczenia wyłącznie na siebie. W przypadku wystąpienia pożaru najprostszą formą ratowania siebie i innych jest natychmiastowa ewakuacja i wezwanie odpowiednich służb ratowniczych. Sytuacja jest jednak o wiele bardzie skomplikowana, kiedy droga ucieczki jest odcięta przez ogień. Właśnie wówczas bardzo istotna jest umiejętność radzenia sobie samemu aż do czasu przybycia pomocy z zewnątrz.

2. Trucizny i lekarstwa – bardzo niebezpieczne dla małych dzieci (np. do 5 roku życia). Dzieci bardzo często mylą tabletki z cukierkami i będąc przekonanym, iż zażywają coś słodkiego, wprowadzają do organizmu truciznę. Jedynie pomoc udzielona w przeciągu kilku minut może skutecznie zapobiec powstawaniu komplikacji zdrowotnych, a nawet śmierci.

3. Korzystanie z urządzeń technicznych (prąd, gaz) – zarówno prąd jak i gaz należą do czynników często wywołujących śmierć człowieka natychmiast. Brak właściwego zabezpieczenia tych urządzeń przez dorosłych w połączeniu z nieograniczoną wyobraźnią dziecka niemalże stuprocentowo oznacza tragedie. Dzieci często giną od porażenia prądem bądź w wyniku uduszenia (niekiedy jeszcze można zanotować przypadki zaczadzenia, co jest wynikiem emisji tlenku węgla – czadu). Obydwa przypadki determinuje niewiedza dziecka o konsekwencjach włożenia nożyczek do gniazdka czy odkręcenia kurka z gazem, który przecież swoim wyglądem przypomina dziecku kolo samochodu lub kran w łazience, którymi można „operować” bez konsekwencji. Właśnie ze względu na tą ograniczoną świadomość, bardzo dużą rolę w zapobieganiu wypadkom pełnią osoby dorosłe, które muszą pamiętać, że jeden błąd może wywołać tragedię.

4. Kontakt z mediami – bardzo często dzieci pozostające bez opieki oglądają telewizję, video, filmy DVD. Dzieci starsze korzystają z komputera. Wszystkie wymienione środki masowego przekazu niejednokrotnie ukazują treści zakazane, których dzieci nie powinny oglądać. Najczęściej są to reklamy manipulujące ludźmi, krwawe filmy, treści o charakterze pornograficznym oraz inne, które wypaczają psychikę młodego człowieka. W ostatnich kilku latach szczególnie niebezpieczne wydają się internetowe znajomości, powstawaniu, których sprzyjają prześcigające się w walce o internautę wciąż nowo powstające portale i fora internetowe.

5. Obcy pod nieobecność rodziców – ciągle jeszcze niebezpieczne przypadki wpuszczanie przez dzieci do naszego domu osób obcych, podających się za ciocię lub wujka i umiejętnie wykorzystujących gapiostwo dziecka.

6. Nieostrożne zabawy dzieci – najczęstsza przyczyna utraty zdrowia i życia. Wśród pomysłów dziecięcych bardzo pojawiają się te, które są związane z zakazem zgodnie z zasadą „zakazany owoc smakuje bardziej”. Dzieci niejednokrotnie bawią się zapałkami, wdrapują się na szafki w poszukiwaniu słodyczy bądź nowych wrażeń. Często nieświadomie w zabawie wykorzystują ostre przedmioty takie jak nóż, widelec, a także taboret, wałek do ciasta i inne. Wyobraźnia dziecka kreuje świat, o którym my, ludzie dorośli nie mamy pojęcia, czego najlepszym dowodem może być zakładanie na głowę takich przedmiotów jak wiadro, garnek czy wanna. Kolejnym bardzo niebezpiecznym źródłem zagrożenia może być wrzątek (gorąca woda) wylany w czasie nieuwagi osoby dorosłej przez dziecko na siebie samego.

7. Otwarte okna i parapety – bardzo atrakcyjny cel zwłaszcza dla najmłodszych dzieci, które niejednokrotnie same mimo młodziutkiego wieku potrafią z wykorzystaniem szafki, stołka wdrapać się na parapet i otworzyć okno. Okazuje się, że w Polsce nieustannie mamy do czynienia z wypadnięciem dzieci z okien, wypadkami, którym ze względu na nieświadomość dziecka mogą zapobiec tylko dorośli.

8. Broń – coraz częściej zdarza się, iż dzieci giną od wystrzału broni palnej znalezionej w skrytkach we własnym domu czy w aucie.

Bezpieczeństwo dzieci w domu dotyczy również zagadnień, z którymi mogą się one spotkać w czasie zabawy na podwórku, w ogrodzie czy garażu. Wśród czynników wywołujących zagrożenie dla dzieci warto zwrócić uwagę na:

☺ Akweny wodne, w których toną dzieci – coraz więcej wypadków tego typu zostaje corocznie odnotowanych przez policję; szczególnym zagrożeniem stają się stare, nieużywane, ale i źle bądź w ogóle niezabezpieczone studnie, oczka wodne, itp. Częstotliwość utonięć wzrasta zwłaszcza latem, kiedy to często pozostające chwilowo bez opieki dziecko ucieka nad staw, jezioro i tam chcąc się wykąpać najczęściej tonie.

☺ Nieznajome osoby czy znalezione rzeczy – coraz więcej starszych osób szczególnie w miastach pada ofiarą przestępców podających się za wykonawców wszystkich możliwych społecznie akceptowanych i lubianych zawodów, np. listonoszy, policjantów, ratowników medycznych, itp. Skoro dorośli nie są w stanie ustrzec się błędu, tym trudniej wymagać spostrzegawczości od małego dziecka, któremu zagraża wiele niebezpieczeństw ze strony dorosłych (miły pan rozdający cukierki, „wujek”, którego nie znamy, a chce nas odprowadzić do innego domu, obcy na ulicy żądający od nas pieniędzy, itp.);

☺ Wolno biegające, mogące stanowić zagrożenie zwierzęta oraz inne – Niebezpieczne dla dzieci mogą być nie tylko niezaszczepione psy czy drapieżne koty, ale także inne zwierzęta, a nawet ptaki, zwłaszcza martwe (np. mogą one stanowić źródło bardzo niebezpiecznego wirusa wywołującego chorobę ptasiej grypy).

Warto jednak pamiętać, że każde nawet pozornie bezpieczne miejsce może stanowić potencjalne źródło zagrożenia, dlatego też celem naszego programu jest realne kreowanie bezpiecznych zachowań poprzez uświadomienie, wskazanie dzieciom źródeł zagrożeń tam, gdzie one same nie są w stanie ich zauważyć. Chcemy zmusić dzieci do myślenia o bezpieczeństwie własnym oraz innych, znajdujących się wokół nas, liczymy, iż po naszych spotkaniach każde dziecko będzie mogło powiedzieć „potrafię szybko pomóc sobie i tym którzy tej pomocy potrzebują”. A forma owej pomocy będzie uzależniona od sytuacji, będzie sprowadzała się do niereagowania na zaczepki obcych ludzi czy polegała na powiadomieniu właściwych osób lub służb. Najlepszym przykładem na to, iż warto edukować dzieci niech będą przykłady Benjamina z Łodzi, który uratował ojca czy 4-latki z Podkarpacia, dzwoniącej po pomoc dla ciężko chorej babci.

Jest jeszcze wiele innych niebezpieczeństw czyhających na dzieci każdego dnia chociażby w drodze do szkoły, o których będziemy mówić w czasie naszych szkoleń, niemniej jednak zdecydowaliśmy się opisać te najważniejsze naszym zdaniem. W tym miejscu stawiamy sobie pytanie: najważniejsze, czyli jakie? Czyim zdaniem najważniejsze? Czy są ważne i ważniejsze skoro wszystkie zagrażają zdrowiu i życiu? Pytań i odpowiedzi możemy przedstawić nieskończenie wiele i nigdy nie dowiemy się czy człowiek zagraża bardziej dziecku od zwierzęcia. Problem jest istotny albowiem dotyczy domeny bezpieczeństwa w związku z tym pozwolę sobie przypomnieć kilka zasad sformułowanych przez p. Annę Molik, współtwórcę i realizatora programu „Sztuka unikania zagrożeń”, które uczy:

Ø Poznania sposobów wyrażania swoich potrzeb

Ø Opanowania umiejętności asertywnego odmawiania – mówienia nie

Ø Kształtowania postawy ograniczonego zaufania do innych

Ø Kształtowania umiejętnego proszenia o pomoc

Ø Wyrabiania spostrzegawczości i określania charakterystycznych przedmiotów oraz cech rysopisowych

Ø Poznania osób życzliwych, do których można zwracać się o pomoc

Ø Zrozumienia sytuacji zagrażających, które dopuszczają łamanie dobrego wychowania, itd.

Program „Potrafię Szybko Pomóc”:

ü Ukazuje wszelkie niebezpieczeństwa zagrażające dzieciom.

ü Przedstawia sposoby zapobiegania zagrożeniom i radzenia sobie z nimi.

ü Uczy odpowiedzialności za zdrowie i życie własne oraz innych osób.

ü Rozwija wyobraźnie dziecka i dorosłego człowieka, zmniejszając ryzyko wystąpienia zagrożenia do minimum.

ü Pozwala poszerzać umiejętności asertywnego zachowani.

ü Wyrabia spostrzegawczość i zasadę ograniczonego zaufania do osób obcych, ale także do siebie.

ü Poprzez ukazanie niebezpieczeństw, pozwala zrozumieć dziecku konsekwencje złego zachowania.

ü Wspiera wszelkie inicjatywy promujące bezpieczeństwo dzieci

ü Wykorzystując doświadczenia osób realizujących podobne programy, zwraca uwagę na fakt, że rzeczy pozornie błahe mogą stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo.

Ważnym aspektem tego programu podobnie jak wszystkich innych związanych z promowaniem bezpieczeństwa jest połączenie zdobytej wiedzy z praktyką, wdrożenie zasad skutecznego komunikowania się w różnych sytuacjach. Realizacja założeń programu odbywać się będzie z wykorzystaniem wielu metod, jak to zostało wcześniej określone – kilkutorowo.

v Podstawę realizacji programu stanowić będą rozmowy realizatorów programu z dziećmi. Język rozmów będzie dostosowany do grupy wiekowej.

v Kolejnym sposobem realizacji założeń programu będą swobodne, często spontaniczne wypowiedzi dzieci. Mają one na celu nie tylko nauczyć dzieci spostrzegawczości sposobów właściwego zachowania się w różnych sytuacjach, ale także mają nauczyć wzajemnej akceptacji, jak również asertywności.

v Opowiadanie i opisywanie pozwoli nam, realizatorom programu dostrzec sposób rozumowania danego zagadnienia przez dziecko, a dodatkowo przyczyni się do rozwinięcia jego zdolności interpersonalnych.

v Dobrym, a nade wszystko skutecznym sposobem dotarcia do dzieci jest zaangażowanie ich w różnego rodzaju gry teatralne, recytowanie wierszy czy prozy, co stanowić będzie kolejny element w realizacji programu. Realizując ten punkt warto przedstawić scenkę, by dzieci w sposób wizualny mogły zdobywać doświadczenia z zakresu bezpieczeństwa dzieci w domu, np. następującą sytuację:

( Akcja dzieje się w mieszkaniu. Rekwizyty: dwa telefony – zabawka, kasetka z biżuterią, imitacja drzwi. Dziewczynka czyta książkę, w tym czasie dzwoni telefon. W rozmowie telefonicznej informuje „znajomego”, że jest sama w domu i zgadza się na jego wizytę).

Halo, słucham

o Dzień dobry, czy to mieszkanie państwa Niewiadomskich?

Tak

o Czy są rodzice?

Nie, są w pracy.

o A kiedy wrócą?

Dopiero wieczorem

o Ojej fatalnie. Mam bardzo ważną sprawę. Jestem kolegą Twojego taty. Może przyjdę na chwilę?

Proszę przyjść. (Słychać dźwięk dzwonka)… Kto tam?

o Kolega Twojego taty.

Proszę.

o Masz, przyniosłem Ci mały prezent. (Dziewczynka zajęta rozpakowaniem prezentu nie zauważyła, że mężczyzna wszedł do pokoju. Po chwili dostrzega, że mężczyzna kradnie biżuterię).

Co pan robi?

o Cicho siedź smarkulo, bo Ci zrobię krzywdę.

Ojej, co ja zrobiłam?

Istotne jest, by odegraniu scenki pojawił się element podsumowujący to, co dzieci miały okazję zobaczyć, np. morał następującej treści:

„Kiedy wyjdzie mama, tata,

a telefon głośno dzwoni,

lepiej nie chwal się nikomu,

że Ty jesteś sam w domu”.

lub

„Ważną radę zapamiętaj!

Nie otwieraj drzwi nikomu,

Gdy rodziców nie ma w domu”.

v Innym, niemniej ciekawym elementem realizującym założenia programu będą spotkania z osobami przestrzegającymi porządku i bezpieczeństwa. Szczególne wrażenie na dzieciach często wywierają umundurowani funkcjonariusze policji, straży pożarnej czy straży miejskiej. Warto organizować spotkania z przedstawicielami tych służb, często realizującymi programy o pokrewnej tematyce, by pokazywać dzieciom właściwe sposoby zapobiegania zagrożeniom i metody radzenia sobie w sytuacji zagrożenia. Niejednokrotnie szkolenia tego typu są okazja do przybliżenia nie tylko dzieciakom, ale także starszym ludziom osób, które swoim zachowaniem przyczyniły się do uniknięcia zagrożenia, katastrofy, które w oczach dzieci stają się bohaterami godnymi do naśladowania.

v Osobą, która może przekazywać wiedzę z zakresu bezpieczeństwa zwłaszcza w klasach I – III szkoły podstawowej jest wychowawca. Niemniej jednak postanowiliśmy wesprzeć jego działania wykorzystując miedzy innymi następujące metody:

· Oglądanie filmów – istotne jest, aby zawsze po wspólnie obejrzanym filmie wychowawca wraz z dziećmi podsumował materiał, by dzieci potrafiły zrozumieć przesłanie nagrania.

· Dyskusja – najlepszy sposób na wyrażanie własnych poglądów i możliwość wysłuchania innych. Dyskusja bardzo dobrze rozwija relacje interpersonalne i osobowość dziecka, które poprzez wyrażanie własnych uczuć, lęków, doznań staje się bardziej asertywne.

· Burza mózgów – pozwala wybrać najlepsze spośród rozwiązań przedstawionych przez dzieci, ukazuje większą liczbę zagrożeń i sposobów prawidłowego zachowania.

· Śpiew, gra, ruch muzyczny, taniec – każda forma zabawy jest dobra formą nauki. Należy pamiętać, ze dzieci chętnie zapamiętują to, co im się podoba, co jest ciekawe, godne ich uwagi.

· Pisanie listów, opowiadań, układanie krótkich dialogów i historyjek – skuteczność tej metody objawia się tym, że dziecko pisząc, układając wierszyk, zapamiętuje treść, kształcąc umiejętności lingwistyczne.

· Wykonywanie rysunków plastycznych – jedna z częściej wykorzystywanych form nauczania, bardzo lubiana przez uczniów. Zaletą tej metody jest to, że namalowany, czyli utrwalony na stałe obraz może wisieć na ścianie przypominać o danym zagrożeniu poprzez przedstawioną na nim osobistą interpretację. Forma ta stwarza możliwość przygotowania konkursu, a co za tym idzie determinuje odbiór omawianej tematyki przez szerszą grupę ludzi.

· Zabawy lingwistyczne, tj. uzupełnianie niedokończonych zdań, pisanie zdań od nowa czy też ich przekształcanie – pozwala to na poznanie myśli dziecka, a co za tym idzie poznanie nowych, wykreowanych przez jego wyobraźnię zagrożeń i form przeciwdziałania danym sytuacjom.

· Opowiadanie dzieciom historii, legend, przedstawienie pomysłów mających na uwadze zainspirowanie dzieci do wyrażania przeżyć i sposobów myślenia.

· Głośne i ciche czytanie z dziećmi mające na celu zaakcentowanie pewnych zachowań, np. głośne czytanie sugerujące wołanie o pomoc w sytuacji zagrożenia lub czytanie ciche informujące, że w danych warunkach należy zachować spokój i rozwagę

Bez względu na to, którą z wymienionych form wykorzystamy, pamiętamy, iż treść, jaka chcemy przekazać musi być dla dzieci łatwa do zrozumienia, ale także musi pobudzać ich wyobraźnię do myślenia.

Ewaluacja programu

Pierwszym i zarazem najważniejszym wyznacznikiem w tym rozdziale pragnę uczynić pewne rozgraniczenia czasowe. Pierwszą istotną datą, która uznajemy za oficjalne rozpoczęcie realizacji czynimy dzień 1 kwietnia 2008 roku. W ciągu dwóch miesięcy od dnia rozpoczęcia programy przewidujemy minimum 3 spotkania przeprowadzone w środowiskach zainteresowanych niniejszą tematyką, w przedszkolach, szkołach podstawowych, a więc w miejscach, które skupiają znaczną ilość dzieci w tym samym czasie. Ponadto, aby zapewnić ciągłość oraz efektywność funkcjonowania programu „Potrafię Szybko Pomóc”, my, pomysłodawcy tej formy poprawy bezpieczeństwa wśród dzieci, zobowiązujemy się do organizowania własnych szkoleń (minimum raz w miesiącu) służących utrwalaniu dotychczasowych dokonań oraz kreowaniu nowych rozwiązań. Co więcej po każdorazowym pobycie w ośrodkach szkoleniowych zamierzamy utrwalać kolejne etapy realizacji projektu, by stworzyć możliwość odtworzenia przebiegu spotkania, a tym samym unaocznić zasadność realizacji owego przedsięwzięcia. Oczywiście ma to także zabezpieczyć ciągłość funkcjonowania programu w taki sposób, aby w kolejnych latach dzieło przez nas rozpoczęte, mogli kontynuować nasi młodsi koledzy z SGSP. Dokumentacja z przebiegu realizacji programu będzie prowadzona w sposób wizualny poprzez pisemne relacje osoby odpowiedzialnej za to zadanie, jak również poprzez wykorzystanie innych dostępnych rozwiązań technicznych. I wreszcie najważniejsze – po każdym szkoleniu przeprowadzona zostanie ankieta wśród adresatów programu mająca na celu pobudzić realizatorów do kreowania nowych, bezpiecznych rozwiązań oraz dostrzegania tych problemów, które dotychczas były przez nas niezauważane.

Program przewiduje monitorowanie rezultatów w formie ankiet skierowanych do grup objętych programem, ale także w formie nieustannych obserwacji osób realizujących program. Inne formy kontrolowania postępów to organizowanie konkursów o tematyce bezpieczeństwa o coraz wyższym stopniu trudności oraz organizowanie testów dla rodziców, współuczestników, a czasami także dla współrealizatorów programu.

Wszystkie podejmowane formy kontroli służyć mają modyfikacji zadań, celów, a niekiedy nawet modyfikacji sposobów ich realizacji. Regularna kontrola pozwoli ocenić, co w programie jest wartościowe, co jeszcze należy w przyszłości udoskonalić, w jakim stopniu została osiągnięta efektywność proponowanych zachowań.

Podsumowanie

Według statystyk krakowskiej policji z poprzednich lat prawie 80 % wszystkich nieszczęść, z jakimi mają styczność małe dzieci nie musiało się przydarzyć, gdyby w porę pomyślano, ażeby im zaradzić. Jest dziś duża grupa rodziców, która to rozumie i wielokrotnie czyni starania, aby wyćwiczyć u dzieci prawidłowe zachowania i nauczyć je jak unikać zagrożeń. Lecz niestety nie wszyscy robią to rzetelnie, często poruszają tylko niektóre zagadnienia dotyczące zagrożeń. Inni rodzice nie robią tego wcale. Co więcej, sami zagrażają swoim dzieciom, stosując przemoc fizyczną, emocjonalną, a nawet seksualną lub po prostu w rażący sposób zaniedbują swoje dzieci. Wobec tych faktów ochrona i szeroko rozumiane bezpieczeństwo dzieci stają się jednym z głównych celów edukacji szkolonej. W naszym przekonaniu, przekonaniu realizatorów programu zaistniała potrzeba, aby wszystkie zagadnienie w programie powyżej przytaczane usystematyzować i ująć w nowy program profilaktyczno – wychowawczy. Jego realizacja daje gwarancję wpłynięcia na postawę wszystkich uczniów, dając im równą szansę opanowania sztuki unikania zagrożeń w każdym miejscu i w każdym czasie. Nie jest to łatwa sztuka, ale my realizatorzy programu, nauczyciele, rodzice, korzystając z własnych doświadczeń, wiedzy i umiejętności oraz z przygotowanego programu możemy zrobić wiele dobrego. Realizując ten program zdecydowaliśmy się do współpracy zaprosić rodziców, policję, straż miejską oraz dyrektorów szkół, pedagogów szkolnych. Wierzymy, że ich zrozumienie i potrzeba realizacji programów tego typu zaowocują dobrą współpracą, a nade wszystko umiejętnością dostrzegania zagrożeń i radzenia sobie z nimi wśród dzieci. Na początku tej trudnej drogi, jaką rozpoczynamy, my twórcy i realizatorzy programu poprawy bezpieczeństwa, życzymy sobie, ale także naszym młodszym kolegom, z którymi chcemy się dzielić naszą wiedzą i doświadczeniami, by nasza inicjatywa nie pozostawała niezauważona, by wszyscy, których spotkamy pamiętali o tym, że bezpieczeństwo dziecka jest najwyższą wartością.

Bibliografia

1. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 15 lutego 1999 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego.

2. Kosowski Bogdan – Powszechna samoobrona jako wyzwanie w ochronie ludności.

3. Materiały z kursu „Sztuka unikania zagrożeń – Bezpieczny Kraków” pod patronatem Samorządowego Ośrodka Psychologiczno – Pedagogicznego oraz Wydziału Prewencji Komendy Policji w Krakowie.

4. Program poprawy bezpieczeństwa „Bezpieczny Kraków” – wersja internetowa.

5. Michelle Elliot „Jak dbać o bezpieczeństwo dziecka” (praktyczne rady dla rodziców) – internetowa wersja poradnika.

6. Film video „Bezpieczeństwo dziecka” zaadresowany do dzieci, młodzieży, nauczycieli i wychowawców, rodziców, Warszawa 1996 r.

7. Krystyna Baranowska „Naucz się mówić NIE” – wersja internetowa (skrócona)

8. Dorota Klaus – Stańska, Marzena Nowicka „Bezpieczeństwo dzieci”

9. Maria Stefanowska „Dam sobie radę” – wersja internetowa (skrócona).

10. Katarzyna Ługowska „Bezpieczeństwo dzieci ponad wszystko”.

11. Autor zbiorowy „Przewodnik bezpieczeństwa w Internecie dla rodziców: Wiek i etapy rozwoju dziecka”

12. Małgorzata Wróblewska, Jacek Skrzydlewski „Bezpieczeństwo dziecka w domu, szkole i na ulicy – Książka pomocnicza dla klas I – III szkoły podstawowej”.

13. Poradniki dla dzieci realizowane przez Urząd Miasta Łódź

14. Strony Internetowe:

a) www.naszebezpieczeństwo.pl

b) www.fema.gov/kids

c) www.umlodz.pl

d) www.mswa.gov.pl

e) www.dobrerady.pl

f) www.psp.gov.pl